Audrey Cafe

Seksizm w pracy, czyli kto rządzi światem

Spódnica maxi – ponuro i babciowato, spódnica mini – wyzywająco, spódnica midi – staromodna i niekorzystna. Golf – znów babciowato, mały dekolt – mało kobieco, duży dekolt – zbyt seksownie. Buty płaskie – chłopaczara, buty na słupku – zupełny brak seksapilu, szpilki – zbyt wyzywająco. Znacie to? No właśnie, a od tego się dopiero zaczyna. Patrzenie na kobietę przez pryzmat wyglądu to niestety nadal standard i, co gorsza, robią to obie płcie. Tak, tak, “jak cię widzą, tak cię piszą”, a co więcej osądzają i wyciągają pochopne wnioski, zaczynając od traktowania w dany sposób, a kończąc na próbie “dobrania się”, bo przecież “wyglądała na chętną”. Ale dziś o innym aspekcie patrzenia na kobietę przez pryzmat płci – o aspekcie tym bardziej irytującym, bo związanym z dziedziną życia realizowaną przez obie płci wspólnie, czyli o seksizmie w pracy.

Kto rządzi światem? Cóż, mimo tego, co śpiewa Beyonce tu, nadal są to mężczyźni. Hola, hola, zakrzyknie ktoś, ale przecież kobiet jest coraz więcej na widocznych stanowiskach, podejmują większość decyzji o budżetach domowych i coraz częściej (przynajmniej w Polsce) zakładają swoje firmy. No to skoro jest tak dobrze, to czemu jest tak źle?

Młoda pani doktor pracująca w dużym szpitalu, która po wzięciu jednego dnia urlopu na żądanie słyszy od przełożonego, że macica i tak zawsze będzie ją ograniczać. Wzięta menedżerka w oddziale międzynarodowej korporacji, która została wzięta pod uwagę przy ścieżce awansu dopiero gdy już wszyscy koledzy poszli w górę. Ambitna artystka współpracująca przy dużym projekcie, w którym mężczyźni zwracają się do niej nie inaczej niż przez zdrobnienia. Doświadczona urzędniczka szykanowana przez szefa i oskarżana o to, że “menopauza pada jej na mózg”. Odosobnione przypadki? Niestety, to jedynie czubek góry lodowej, która przechodzi przez niemal wszystkie placówki edukacyjne, opiekuńcze, firmy, organizacje, kończąc na sejmie i sądach.

Kiedy studiowałam filozofię, miałam wątpliwą przyjemność chodzenia na zajęcia do bardzo starego profesora, którego największą mądrością było rzucane głośno i wyraźnie “po co tu tyle kobiet, skoro i tak nie nadają się na studia”. Gdy byłam aktywna w strukturach ZHP, miewałam przełożonych (nie sensu stricte, ale wiele od nich zależało), którzy rzadko kiedy traktowali mnie i inne dziewczyny pełniące istotne funkcje poważnie, zamiast tego (dosłownie) głaszcząc po głowie, zdrabniając imiona i domagając się załatwienia formalności i innych istotnych spraw przez naszych kolegów, a nie przez nas. Kiedy prowadziłam organizację pozarządową i zdarzało mi się chodzić na szkolenia różnego typu, uwagi pod tytułem “a teraz coś dla pań, czyli przerwa kawowa” itp. były na porządku dziennym. Dlaczego?

Czym jest seksizm?

Żeby nie było niedomówień, według Wikipedii:

[W] podstawowym znaczeniu, »seksizm« oznacza nieuczciwą dyskryminację z powodu płci”[4], „w bardziej precyzyjnym i konkretnym znaczeniu (…) »seksizm« odnosi się do historycznej i globalnie powszechnej formy dyskryminacji kobiet.

W polskim prawie pracy pojęcia seksizmu nie ma, ale za to jest dyskryminacja ze względu na płeć, czyli traktowanie kogoś inaczej (czytaj: gorzej) tylko dlatego, że jest kobietą (lub mężczyzną, tak, wiem, ale ten problem akurat jest tak rzadki, że nie będę o nim tutaj pisać).

Na początku jest słowo. Język, szczególnie polski, daje wiele możliwości zdrabniania kobiecych imion przez mężczyzn. Wiele razy zdarzało mi się słyszeć w sytuacji służbowej “pani Agatko” i zawsze mnie to szokowało. Wielokrotnie reagowałam na takie zwroty informując, że mam na imię Agata, co z kolei było odbierane jako…foch. No tak, bo przecież o ile przyjemniej byłoby robić z firmy przedszkole i wołać do siebie zdrobniale… A dlaczego jest to takie irytujące? Bo każda z nas chce być traktowana profesjonalnie. Czy wyobrażamy sobie wołanie do szefa “panie Krzysiu”? Wątpię, a więc to działa w dwie strony.

Potem są żarty (zazwyczaj głupie) i komplementy nie na miejscu. Żarty zazwyczaj seksistowskie właśnie, czyli oparte na stereotypach płci. Tutaj kobiety są w pułapce – jeżeli zareagują oburzeniem, będą traktowane stereotypowo, czyli jako emocjonalnie niestabilne, bez dystansu i “sztywne”. Jeżeli będą się śmiać razem z kolegami, choć w ogóle ich to nie śmieszy, sprzeniewierzą się sobie samym. Wybór jest trudny, ale jego brak niestety nic nie zmienia. Tak samo jak brak zdecydowanej reakcji na komplementy, które są zupełnie nie na miejscu. Nie tak dawno jedna z moich koleżanek awansowała na wyższe stanowisko i przy poznawaniu nowego zespołu usłyszała, że nie spodziewali się tak młodej i ładnej dziewczyny. Miłe? Poniekąd tak, ale czy powiedzieliby to samo mężczyźnie? Raczej wątpliwe, nie mówiąc o tym, że ocenianie kogoś według płci i wieku, a nie kompetencji to dyskryminacja sama w sobie.

Potem następuje już “tylko” dyskryminacja niewerbalna. Powszechne różnice w wysokości płac dotyczące większości zawodów i stanowisk (całkiem niedawno pojawił się artykuł o buncie polskich aktorek, które mają dość zarabiania mniej niż ich koledzy-aktorzy w tych samych produkcjach), “szklany sufit”, podział na zawody tradycyjnie kobiece i męskie, przydzielanie mniej lub bardziej prestiżowych zadań, no i to, co boli chyba najbardziej: szykanowanie i molestowanie. Tak, to już skrajność, ale niestety wcale nie taka rzadka. Jeżeli chodzi o szykanowanie, to problem dotyczy obu płci, które traktują kobietę, np. nowo zatrudnioną koleżankę, jak kozła ofiarnego. Wyśmiewanie się, podkradanie jedzenia, donoszenie do szefa itp. itd. Mobbing po prostu. Trąci gimnazjum? Niestety, dorosły nie zawsze oznacza dojrzały, a w tym przypadku nadal człowiek człowiekowi wilkiem. Z kolei molestowanie seksualne to temat trudniejszy, ponieważ w świetle prawa wymaga od kobiety wyrażenia sprzeciwu. Nie musi to być sprzeciw werbalny, ale jakikolwiek, wyrażony choćby ucieczką z płaczem czy głośnym trzaśnięciem drzwi z sali, w której miał miejsce. Zgłoszony podlega karze, ale pod jednym warunkiem – że zostanie udowodniony. I tu jest właśnie pies pogrzebany…

Kto rządzi światem i dlaczego mężczyźni?

Prawda jest taka, że przemoc – jakakolwiek, również seksizm, który jest formą wykorzystania pozycji przez jedną grupę względem innej – karmi się milczeniem. Jeżeli kobieta zbierze się na odwagę i postara się sprawę zgłosić, niekoniecznie od razu do sądu, ale choćby do tzw. szefa wszystkich szefów w firmie, musi umieć udowodnić swoje zarzuty. Do tego potrzebuje dowodów lub świadków, których zazwyczaj nie znajduje. I właśnie tu jest problem. Strach, niechęć do mieszania się, brak tzw. odwagi cywilnej… Wszystko to sprawia, że zazwyczaj kobieta zostaje sama na placu boju i jeżeli nie znajdzie innych ofiar, które będą jej towarzyszyć, ma marne szanse na pozytywne rozstrzygnięcie.

Co robić?

Patrząc na doświadczenia swoje i swoich koleżanek w kwestii seksizmu, dostrzegam problem nie tylko w mężczyznach, którzy najczęściej (o zgrozo) z mlekiem matki wyssali takie podejście do kobiet, ale i w nas – kobietach. W szkole, na studiach, stażach, a potem w pracy – na każdym kroku spotykamy się ze stereotypami, a niewiele z nas ma odwagę lub chęć protestować. Najczęściej przełykamy daną sytuację niczym gorzką pigułkę, w milczeniu odchodzimy z pracy albo w inny sposób zagłuszamy problem, niczego nie zmieniając. Mężczyźni (lub kobiety) nas dyskryminują, a my się po prostu dajemy. Wolimy mieć spokój niż walczyć i dopóki to się nie zmieni, nic się nie zmieni.

My, kobiety, wpadamy też często w pułapkę bycia miłą. Tak bardzo chcemy, żeby nas akceptowano i lubiano, że nie walczymy już o szacunek do siebie. Milczeniem zbywamy głupie żarty, uśmiechamy się nieszczerze słysząc komplement o pięknych nogach od szefa albo same wysuwamy się na margines, rezygnując z pracy w ciąży mimo dobrego samopoczucia, “bo i tak do tego dojdzie”. Siła jest w nas i w naszej odwadze reakcji. Jeżeli wszystkie będziemy chować głowę w piasek, świat wcale się nie będzie zmieniał tak, jakbyśmy tego chciały, bo któż miałby to robić za nas? Najczęściej to my mamy moc sprawczą, więc chciejmy o tym pamiętać. Bez tego fraza “who run the world? Girls!” zamiast oddawać rzeczywistość, będzie tylko nośnym refrenem śpiewanym przez uprzywilejowaną, bogatą piosenkarkę pop, którą na to stać.

 

 

Santosa i wabi sabi, czyli po co patrzeć na Wschód

Siedzę w zimnym biurze, patrzę przez okno, za którym pada deszcz i myślę o wszystkich sprawach, które mam do załatwienia. Życie potrafi przytłoczyć, to pewne, a w zależności od nastroju zawsze można znaleźć coś, co nam humor poprawi lub popsuje. Szukam więc w sobie jakiegoś sposobu na tę życiową zawieruchę, ale chyba w tym przypadku lepiej będzie, jak spojrzę na Wschód…

Mówi się, że Polak mądry po szkodzie – co jednak robić, gdy szkoda dzieje się i dzieje i trzeba przez nią przejść, najlepiej nie tracąc radości życia i sił witalnych? Cóż, Polska tu zbytnio nie pomoże, za to pomocną dłoń wyciągają dwie mądrości Wschodu, ale spokojnie – obędzie się bez ajurwedy i innych magicznych proszków 😉 Oto przedstawiam dwa hasła, które od jakiegoś czasu znacznie ułatwiają mi życie i radzenie sobie z przykrymi niespodziankami, jakie czasem niesie.

SANTOSA

A cóż to? Pozycja w jodze czy nazwa czwartej czakry serca, którą pobudzę kichnięciem przez lewą dziurkę w nosie? Otóż nie, santosa to element praktyki jogina, który idealnie przydaje się na co dzień. Samo to słowo oznacza “zadowolenie” i właściwie na tym cały wic polega – na umiejętności odczuwania zadowolenia z tego, co mamy, bez smutku i zazdrości, że akurat nie mamy czegoś innego. Oczywiście wymaga to baaardzo dużo uważności i świadomości, bo nic tak łatwo człowiekowi nie przychodzi jak zazdrość i poczucie niedosytu.

Tak naprawdę wiele z nas ma tendencję do użalania się nad sobą i jęczenia tylko po to, by ktoś pogłaskał nas po główce i grzecznie zaprzeczył. Łatwo tak żyć, gdy kłopoty są niewielkie i błahe, ale kiedy pojawiają się “prawdziwe” problemy – poważna choroba, kryzys małżeński czy długi – słuchaczy jakby nieco mniej, a my zaczynamy marzyć o tym, żeby znów móc się poużalać na choćby krzywe spojrzenie kolegi z pracy czy przemoknięte buty. Santosa uczy, aby niezależnie od tego, co się dzieje, co tracimy, cieszyć się tym, co akurat mamy. W najgorszym razie – tym, że żyjemy. No hej, niekażdy ma to szczęście 😉

U mnie santosa sprawdza się ostatnio bardzo, choć wymaga samodyscypliny, nie powiem. Weźmy choćby ostatni powrót z weekendu – odwiedzamy co jakiś czas teściową, co wymaga pokonania niemal całej przeklętej autostrady A4. Przeklętej, bo tam zawsze, niezależnie od pory dnia czy roku, coś się dzieje. Wracaliśmy w niedzielę wieczorem nieco później niż zawsze i gdzieś w okolicach Krakowa usłyszeliśmy informację o wypadku i tworzącym się korku. Aby go ominąć, musieliśmy stać w długiej kolejce do zjazdu, a że byliśmy już zmęczeni, o “psioczenie” nie było trudno. Po chwili jednak okazało się, że tamten wypadek był śmiertelny, zginęło dwóch chłopaków niemal w naszym wieku z Podkarpacia. Jechali do pracy? Wieźli osławione słoiki tak jak my? Byli zmęczeni? Mieli dzieci? Nie wiadomo, ale gdybyśmy wyjechali wcześniej, czyli tak jak zazwyczaj, czy mógłby nas spotkać ich los? Nie wiemy, ale wiemy, że mimo zmęczenia poczuliśmy właśnie to, co daje santosa – zadowolenie, że żyjemy, z tyłu w foteliku śpi dziecko i pójdziemy dziś spać w swoim łóżku. Żywi.

WABI SABI

Wabi sabi to niesamowita koncepcja rodem z Japonii, która od razu przypadła mi do gustu, gdy tylko się o niej dowiedziałam. Jest to sztuka znajdowania piękna w braku perfekcji, głębi w naturze, akceptowania naturalnego cyklu rozwoju i upadku, życia i śmierci. Zrozumienie natury świata i delikatny uśmiech, gdy zdamy sobie z niej sprawę. Chodzi tu o autentyczność, celebrowanie życia takim, jakie jest, bez retuszu, udawania i nadmiaru plastiku. Dobrze tę koncepcję obrazuje choćby stara poklejona waza – Polak wyrzuci lub ukryje sklejoną z tyłu szafy, Japończyk sklei, żeby było widać dokładnie pęknięcie i ustawi na widoku. Taka waza to symbol życia – bywa piękne, ale też miewa mnóstwo rys, a jednak trzyma się razem i daje radość.

Nikt nie jest idealny. Często zdajemy się o tym zapominać, gdy tylko coś pójdzie nie tak lub zaczynamy się porównywać z innymi. Cóż, też mi się to zdarza, a szczególnie gdy dopadnie mnie rutyna, znudzenie i frustracja. Jak jesteś pracującą mamą, ze sporym bagażem obowiązków, to tak się dzieje. Gdy po raz piąty w tygodniu układasz puzzle ze Strażakiem Samem albo robisz baby w piaskownicy przychodzi taka chwila, gdy masz ochotę zacząć biec i nie oglądać się za siebie. To jest właśnie moje wabi sabi – zatrzymuję się wtedy na moment i robię krótką kalkulację, oczywiście gadając sama do siebie (spokojnie, jeszcze nikt “życzliwy” mnie na tym nie przyłapał ;p). Marzyłam o dziecku? Tak! Byłam najszczęśliwszą osobą na świecie, gdy wiedziałam już, że się pojawi? Tak! Dostaję cholery na widok zjeżdżalni i samochodzików? Tak! I nic się tu ze sobą nie gryzie! To jest wabi sabi – perfekcyjna antyperfekcja i ja się w tym odnajduję.

Po co patrzeć na Wschód

Hej, życie bywa ciężkie i w moim wieku (huhu!) już właściwie wszyscy o tym wiedzą. Choroby, kłopoty, nieporozumienia, polityka, finanse, kredyty, odpowiedzialność – znamy to i przerabiamy na różne sposoby w wielu wersjach. To jedna rzecz, której się nie zmieni, ale można zrobić coś innego – nauczyć się patrzeć na te sprawy inaczej, czerpiąc z nich siłę. Santosa – zadowolenie – i wabi sabi – znajdowanie piękna w brzydocie – to dwie koncepcje, które  mnie tego uczą. Czasem trzeba się mocno natrudzić, żeby znaleźć coś dobrego, dającego siłę, ale póki żyjemy – da się.

Polacy uwielbiają narzekać, ale czy nie jest tak, że tę prawdę objawioną powtarzamy w formie usprawiedliwienia, zaklęcia? Narodowość nie musi nas determinować w aż takim stopniu. Warto czerpać z innych kultur to, co w nich uniwersalne i mądre. Dla mnie mądra jest uważność, samoświadomość, zadowolenie i sklejanie pękniętej wazy. Tym razem 1:0 dla Wschodu 🙂

Jak nauczyłam się kochać swoje ciało

Statystyczna kobieta. Istota ludzka niezmiennie nastawiona na odbiór rzeczywistości, przefiltrowanie jej przez własne przekonania i kompleksy i wyplucie dalej. Osoba, która musi czuć się pewnie, żeby wydawać się pewną, poddająca się stale w wątpliwość i sprawdzająca, czy wszystko z nią w porządku. Nierzadko cierpiąca na syndrom “ona ma lepsze nogi i więcej zarabia”, rzadko z siebie zadowolona. Czasem chce walczyć o swoje prawa, a czasem nie ma na to siły. Interesuje się tym, co się dookoła niej dzieje, ale nie uważa, by mogła wiele z tym zrobić. Kupuje wciąż nowe poradniki, zamiast szukać mądrości i wartości w sobie.

Ciało statystycznej kobiety. Nigdy idealne, zawsze coś można w nim ulepszyć, wygładzić, poprawić. Czasem wysportowane, czasem noszące ślady intensywnej eksploatacji, rzadko w odczuciu kobiety po prostu piękne. Włosy nie takie – a to za mysi kolor/zbyt się falują/proste jak druty/za mało/za dużo/za krótkie/za długie, skóra nie taka – zbyt napięta/za obwisła/za jasna/za ciemna/zbyt nierówna/za mało błyszcząca/ciągle się świeci, oczy nie odpowiadają – za małe/za duże/za głęboko osadzone/nieodpowiedni kolor… Uff, bycie takim ciałem to ciężka praca. Ciągle trzeba coś ze sobą robić, nie można po prostu być i cieszyć się życiem, bo zawsze jest coś do poprawki.

Mój dwuletni syn kilka dni temu – założyłam mu koszulkę i powiedziałam, że świetnie wygląda. Podszedł do lustra, popatrzył na siebie i się uśmiechnął…
Nieustannie zaskakuje mnie fakt, że tak wiele kobiet, wykształconych, spełniających się w pracy i innych sferach, mądrych, myślących itp. tak rzadko akceptuje swoje ciało, nie mówiąc o kochaniu go. Wciąż się cenzurują (to uwydatni moje wielkie ramiona, a w tym widać tylko moje zbyt szerokie biodra) i marnują czas na umartwianiu się dla piękna, urody, podziwu, zamiast po prostu korzystać z ciała i się nim cieszyć. Czemu mówię “one”? Ha, bo też taka byłam, ale szczęśliwie już sobie z tym poradziłam, a że teraz “ciałopozytywność” w cenie, postanowiłam dorzucić swoje trzy grosze w tym temacie.

Droga do ciała

Wyjaśnijmy sobie jedno – nie jestem idealna, tak jak i moje ciało. Mogłabym wyliczać jego niedoskonałości, ale po co? Zasada numer 1 akceptowania siebie – ideał nie istnieje! Po prostu. Można mieć różne wizje piękna, aspirować do niedoścignionych wzorców, ale to tylko strata czasu. Największa wartość, a jednocześnie najtrudniejsza do przyjęcia? Bycie sobą.

Historia mojego ciała nie jest łatwa ani przyjemna. Było wiele momentów, kiedy go nienawidziłam, takich, w których jako bardzo młoda dziewczyna leczyłam je w szpitalach i aptekach, ale też takich, w których tzw. koleżanki informowały mnie, dlaczego nie pasuje do zdjęć z “Bravo”. Robiły to zresztą dość brutalnie – tłumacząc, że nie powinnam na przykład odsłaniać uszu, bo mam je jak Dumbo, czy nosić getrów, bo jestem za chuda. Okres dojrzewania oczywiście niczego nie ułatwiał, ale to przechodził akurat każdy. Było też tak, że moje ciało musiało się bronić przed światem zewnętrznym i myślało, że musi bronić też mojej duszy. Spinało się, chroniło przed ciosami, a ja miałam mu za złe, że robi to za słabo.

Potem zaczęła się “prawdziwa” kobiecość, czyli wejście w świat relacji damsko-męskich, który bywa jeszcze okrutniejszy niż liceum w najgorszej dzielnicy miasta. To świat, w którym nie bierze się jeńców, a każda uwaga czy krzywe spojrzenie może w jednej chwili zabić pewność siebie. To świat, w którym trzeba być najlepszym strategiem – wiedzieć, co ubrać, a czego broń Boże nie zakładać, żeby nikt nie pomyślał, że jesteś “łatwa”. To świat, w którym odsłonięcie ramion lub pomalowanie ust potrafi zdecydować o dalszych losach i ciągle trzeba się mieć na baczności. Przynajmniej kiedyś tak myślałam. Byłam chuda, ładna, niepewna siebie. Wtedy przyszedł on – ten, który chciał to siłą wykorzystać, ale któremu uciekłam. Moje ciało po tym wydarzeniu zamknęło się w sobie, ale potem przyszedł moment olśnienia – to nie moja wina! Dlaczego mam udawać, że nie mam ciała, skoro ono jest dla mnie, dla mojego czerpania z życia!

Wtedy przyszedł bunt wobec tej rzeczywistości, a wraz z nim “prawdziwy” życiowy feminizm. Metodą prób i błędów zaczęłam uczyć się swojego ciała, tego, co mi daje, a czego nigdy mi nie da. Jak wiele innych ciał musiało poddać się wielu zabiegom medycznym, ale doceniam je za to, że im podołało. Potem zrobiło coś niesamowitego – dało mi macierzyństwo i za to pokochałam je już na 100%. Teraz zapowiada się powtórka z rozrywki i choć jest nam – mi i ciału – nieco trudniej, każdy dzień to nowa okazja do pogłębiania tej relacji. Nie jest bowiem tak, że ciało zawsze łatwo kochać, o nie. Czasem słabnie, gdy ja chcę biec dalej, albo każe się położyć, gdy mam jeszcze tysiąc planów. Zazwyczaj ma rację, czym mnie wkurza, ale jakoś sobie wspólnie radzimy.

Jak nauczyłam się kochać swoje ciało?

Całkiem zwyczajnie – popatrzyłam na nie uważnie w lustrze i gdy już miałam zacząć wyliczać jego wady, uśmiechnęłam się do siebie i pogłaskałam. Zrezygnowałam z samobiczowania, a zamiast tego zaczęłam o siebie dbać tak, jak mi to odpowiada, a nie jak mówi mainstream. Chcę być zdrowa i silna, ale po to, by czerpać z życia garściami, a nie dobrze prezentować się na selfie. Tak, wiem, że to brzmi tkliwie i niepoważnie, ale sama sprawa jest poważna. Pokochanie swojego ciała wiele ułatwia – oszczędza się na przeróżnych smarowidłach do najmniejszych nawet niedoskonałości, oszczędza się czas i przestrzeń na myślenie o prawdziwych wyzwaniach, no i żyje się po prostu lżej. Patrząc na okładki pism kobiecych nie czuję już żalu i smutku, ale radość – ja jestem prawdziwa, one są pokiereszowane fotoszopem i innymi odsysaczami tłuszczu.

Uważam, że zbyt wiele energii poświęcamy my – kobiety statystyczne – na kompleksy, porównywanie się z innymi i kreowanie swojego wizerunku, jak się to teraz modnie nazywa. Styl mieć warto, to jasne, ale spędzać godziny przed lustrem i wciskać się w majtki wyszczuplające? Dziękuję, wolę prawdziwe życie i prawdziwych ludzi. A prawda nie zawsze jest łatwa 😉

 

Głód – i co dalej?

Jedną z opowieści mojej babci, której nigdy nie zapomnę, jest ta o głodzie. Babcia była wtedy młodą dziewczyną i przebywała w niemieckim obozie pracy pod Łodzią. Był to folwark, na którym więziono nastolatki po to, by pracowały na roli i zapewniały żywność dla macierzystego obozu pracy w Łodzi. Same nie dostawały wiele do jedzenia, ot tyle, żeby przeżyć. Pracowały więc ciężko za talerz marnej, wodnistej zupy z brukwi i nie potrafiły myśleć o czymś więcej niż tylko o tym, aby coś zjeść. Pewnego dnia moja babcia i kilka jej koleżanek wypatrzyły z pola dziką jabłoń, która akurat obrodziła w owoce. Namówiły się więc i postanowiły wybrać się tam, aby nazbierać jabłek dla wszystkich dziewczyn z obozu. Wiedziały, że gdy Niemcy je złapią, zostaną mocno zbite, więc napchały w spodnie poduszek, żeby mniej bolało. Wypad się udał – nazbierały jabłek i zdołały je ukryć tak, żeby je potem rozdać, ale zapłaciły za to bólem i śladami pobicia.

Czy znamy taki głód, który każe kraść?

“Głód” Martina Caparrosa – książka, która wiele zmienia

Nie tak znowu dawno temu obowiązywał podział na trzy światy – Zachód był światem pierwszym, Polska i pozostałe republiki radzieckie – drugim, a cała reszta – trzecim. Trzeci Świat szybko stał się synonimem biedy, chorób, wojen domowych i nagromadzenia najróżniejszych ludzkich nieszczęść. Nazwy dawno się zdezaktualizowały, ale czy podział?

Zastanawia się nad tym Martin Caparros, argentyński dziennikarz, w książce pod wymownym tytułem “Głód”, która doczekała się mnóstwa pozytywnych recenzji i zapisów wstrząsu, jaki wywołała w czytelnikach. Jest to bardzo obszerny reportaż-zapis podróży autora po krainach głodu. Odwiedza Afrykę, Indie, Bangladesz, Argentynę, USA i Madagaskar – wszędzie tam znajduje ludzi głodnych, biednych, nie potrafiących myśleć o niczym innym. Pokazuje nam ich świat – dla nas wciąż Trzeci – i pyta, jak możemy pozwalać na to, by w XXI wieku ludzie nadal umierali z głodu. Niestety, odpowiedzi brak.

Caparros pokazuje, że głód to w dużej mierze problem genderowy – najbardziej cierpią dzieci i ich matki, mężczyźni zdają się sobie jakoś radzić. W wielu rodzinach dotkniętych poważnym niedożywieniem kobiety muszą wybierać, kto zje najpierw i najwięcej. Małe dzieci raczej rzadko wygrywają tę swoistą rosyjską ruletkę. Dość powiedzieć, że według obliczeń Caparrosa co pięć sekund z powodu niedożywienia umiera jedno dziecko.

Jaki Bóg na to pozwala?

Bardzo smutne jest też to, że – jak zauważa autor – wszystkich jego bohaterów cierpiących z powodu głodu łączy wiara w Boga. Czemu smutne? Cóż, po pierwsze, jak okrutny musi być Bóg, który niczemu niewinne dzieci skazuje na powolną, straszliwą śmierć? Po drugie, mam wrażenie, że wiara tutaj jest rodzajem zasłony dymnej, mydleniem oczu naiwnym wiernym, którzy żyją w straszliwych warunkach przekonani, że w niebie czeka na nich za to nagroda. Nie będę dyskutować na temat wiary w Boga, bo to temat-rwąca rzeka, ale czy nie jest to po prostu wymówka?

Północ i Południe

Swego czasu zajmowałam się edukacją rozwojową, czyli prowadziłam wiele warsztatów dla dzieci i młodzieży na takie “lewackie” tematy jak prawa człowieka, Fair Trade czy globalizacja. W tej tematyce nie używa się już określenia Trzeci Świat – zastąpiły go kraje Południa, bo tak właśnie podzielił się teraz świat – na bogatą Północ i biedne Południe. NGO-sy, które tymi tematami się zajmują, starają się przestrzegać dokumentu pt. “Kodeks w sprawie obrazów i wiadomości dotyczących krajów Południa” (dla chętnych więcej tutaj). Chodzi w nim głównie o to, aby nie publikować obrazów “ludzi Południa” bez ich zgody i świadomości. Mówiąc wprost – żeby nie szafować zdjęciami wychudzonych dzieci o wzdętych brzuszkach i wielkich oczach, aby wywołać współczucie i zmotywować do datków. Dlaczego?

Ano dlatego, że niestety datki te nie zawsze idą na cele, na które są zbierane. Wszyscy zapewne spotkaliśmy się z akcjami np. UNICEF-u (ba, sama wielokrotnie je wspierałam) czy widzieliśmy amerykańskich celebrytów szczerze przejętych losem np. głodujących w obozach dla uchodźców w Afryce i mówiących o milionach monet, jakie przeznaczą na ich ratowanie. Czy to źle? Nie, pewnie, że coś to zawsze lepiej niż nic, ale niestety wielkie organizacje i wielkie akcje mają to do siebie, że mają też wielką biurokrację, która pochłania wielkie pieniądze. Skąd więc brać pewność, że nasze 10 zł idzie na głodującego malucha, a nie kawę dla szefa?

Caparros nie daje łatwych odpowiedzi. Nie zamieszcza list 10 sposobów pomocy krajom Południa. Po pierwsze dlatego, że problem jest systemowy, a co za tym idzie – nieogarnialny dla “zwykłego” obywatela. Otóż w grę wchodzą mechanizmy ekonomiczno-polityczne, a wielkie podmioty, takie jako FAO czy ONZ, choć mają narzędzia pomocowe, mają też interesy i ich członkowie również, stąd bierze się wiele głupot. Jak inaczej nazwać fakt, że swego czasu zgodzono się na pomoc żywnościową dla niektórych krajów Afryki pod warunkiem, że nie będą one dotować swoich rolników? Rolnicy w Europie czy Stanach Zjednoczonych otrzymują dotacje, bo produkcja rolna często się “nie opłaca”, a rolnik afrykański znikąd pomocy się nie doczeka. Państwo jest słabe, organizacje międzynarodowe reagują, gdy jest klęska głodu (a nie “zwykły” głód), a jeszcze mogą przyjść i zabrać ziemię, bo brak do niej papierów (ziemię często się dziedziczy, a jakoś tak dokumentów zazwyczaj brak, bo nikt ich kiedyś w Afryce nie wystawiał w tych sprawach). Ziemię często za darmo wydzierżawiają też zagraniczne korporacje (np. na Madagaskarze), aby prowadzić na niej swoje uprawy lub produkcję, a w zamian mają zbudować w wiosce np. szkołę czy przychodnię. No właśnie, mają… Często się z tego nie wywiązują, więc mieszkańcy wioski tracą i ziemię, i nadzieję.

Co dalej?

“Głód” Caparrosa porusza, irytuje, zasmuca i frustruje. Nie daje żadnych łatwych odpowiedzi, a za to opowiada o problemach i mechanizmach, które obecnie wydają się właściwie niezmienialne. Mówi o tym, że na Ziemi jest dość jedzenia dla nas wszystkich, tylko podział jest nierówny. W samej tylko Polsce w ciągu roku marnuje się 9 milionów ton żywności, na świecie – 1,3 miliarda ton. Jednocześnie szacuje się, że 800 milionów ludzi głoduje, więc rachunek jest prosty. Gdyby głodujący dostawali to, co reszta marnuje – problem by się “rozwiązał”, ale to nie takie łatwe.

Autor książki wskazuje, że rozwiązania muszą być lokalne, a nie pisane z pozycji Waszyngtonu czy Brukseli. Muszą uwzględniać lokalne warunki klimatyczne, polityczne itp., a nade wszystko szanować ludzi, dla których są tworzone. Nie traktować ich z zachodnią, kolonialną wyższością. Czy to się uda? Trzeba wzmocnić kobiety – zarówno fizycznie, aby mogły rodzić zdrowe dzieci i karmić je piersią, jak i społecznie – aby mogły stanowić o sobie i z godnością zapewnić rodzinie byt. Trzeba wspierać drobnych rolników, aby mniejszym nakładem sił uzyskiwali większe plony i umieli je zabezpieczyć np. na czas suszy. Trzeba mieć oczy i uszy otwarte na wszelkie nierówności, rasizm, dyskryminację, bo efekt śnieżnej kuli nie każe długo czekać na ich negatywne efekty. Trzeba o tym mówić, trzeba wybierać mądrych polityków, w końcu – trzeba mieć ideały. Trzeba…

Nadzieja?

Caparros wystrzega się nadziei, wydaje się nawet zły na siebie, że w ogóle zaczął ten temat. A ja go podziwiam i bardzo mu dziękuję, bo sprawił, że znów wyszłam ze swojego kręgu problemów i zaczęłam patrzeć dalej, głębiej, szerzej. Pewnie, że można narzekać, marudzić albo po prostu nic nie robić, bo “i tak nic nie zmienię”, “ode mnie nic nie zależy” itp. Jednak wpływ mamy na wiele spraw – na to, co i gdzie kupujemy, co jemy i co robimy z odpad(k)ami, na kogo głosujemy, o czym rozmawiamy, co klikamy w necie… Na koniec posłużę się jeszcze słowami autora, bo ujął to idealnie:

Wyobraźmy więc sobie, jak mógłby wyglądać świat, który nie wywoływałby w nas zażenowania, poczucia winy, zniechęcenia – i zacznijmy myśleć nad tym, jak go odnaleźć.

Jest to krótkie stwierdzenie – może się jednak przekładać na lata, dekady starań, błędy i klęski, i kto wie, co jeszcze.

Krótkie stwierdzenie, historia czyjegoś życia

i życia wielu ludzi.

Obrót dziejów.

Moja najważniejsza przyjaciółka

Tego się nie robi. Nie robi się miesięcznej przerwy na blogu bez zapełniania jej wrzucaniem starych linków i głupot w mediach społecznościowych. To idealny przepis na…blogowe samobójstwo, a jednak tak zrobiłam. Dopadł mnie bowiem kryzys egzystencjalny – znacie to? Robicie różne rzeczy, pracujecie, ale na koniec dnia macie poczucie, że to nic nie znaczy? Że świat się od tego nie zmienia, wy nie jesteście ani bogatsze, ani szczęśliwsze, a i wymiernych efektów brak? W pewnym wieku (hmm) człowiek zaczyna się zastanawiać, czy zawsze już będzie tak żył i czy jego egzystencja ma w ogóle jakiś sens. W pewnym wieku – no tak, choć to bardzo niemodne. Za to modne jest bycie wszędzie, znajomość ze wszystkimi i chwalenie się pięknym życiem. Cóż, a kto powiedział, że zawsze trzeba być modnym? A więc kiedy dopadają mnie takie myśli, kiedy motywacja sięga poziomu Rowu Mariańskiego, nadchodzi czas na spotkanie z moją najważniejszą przyjaciółką, o której chcę dziś opowiedzieć.

Po co komu przyjaźń?

Przyjaźń to jedna z tych więzi społecznych, która cechuje nie tylko ludzi. Zwierzęta też potrafią się pięknie przyjaźnić i wspierać – zarówno z ludźmi, jak i innymi stworzeniami, niekoniecznie nawet z tego samego gatunku. Wszyscy bowiem mamy mniejszą lub większą potrzebę dzielenia się swoim życiem, posiadania jego “świadków” i nierzadko recenzentów, którzy towarzyszą nam w najważniejszych chwilach, a w razie potrzeby pomogą lub sprowadzą na dobrą drogę. Dzięki przyjaźni człowiek nie czuje się sam, co dobrze mu robi na psyche i sprawia, że ma więcej siły do działania. Wsparcie jest ważne, ale ważne jest coś jeszcze innego, o co o wiele trudniej – równowaga.

Nie ma przyjaźni bez równowagi

Moim zdaniem przyjaźń bez równowagi między osobami jest czymś zupełnie innym – przypomina związek toksyczny, w którym jedna osoba cały czas się łudzi, że jest ważna, a druga korzysta z jej usług, gdy jej potrzebuje, w innym razie mając ją w głębokim poważaniu. W normalnym życiu bez szkody dla siebie tak potrafią chyba tylko psy względem ludzi. Zdarzył mi się taki brak równowagi kilkukrotnie w życiu i za każdym razem kończyło się powolną degeneracją relacji, a w końcu – jej śmiercią naturalną. Niestety trudno jest trafić na “tę jedyną” lub “tego jedynego”, dla mnie to trudniejsze chyba nawet od znalezienia męża 😉 Cóż, żyjemy w czasach szybkich randek, komunikacji emotikonowej i krótkich wypadów na piwo zwieńczonych wspólną fotkę na Insta, więc nic dziwnego, że trudno jest znaleźć prawdziwego przyjaciela.

Moja najważniejsza przyjaciółka

Kiedy byłam w podstawówce, moim największym marzeniem – poza zostaniem łyżwiarką figurową na lodzie lub miss (ekhm…) – było znalezienie przyjaciółki. Byłam strasznie zakręcona na tym punkcie i przez to właściwie…nie dało się ze mną przyjaźnić. Szkoda, że rozumiem to dopiero teraz 🙂 Potem było liceum i czas wielkich przyjaźni na śmierć i życie, takich, dla których się kłamie przed rodzicami i fałszuje podpisy oraz wagaruje, który wyparował wraz z liceum. Wszyscy się rozeszli w swoje strony, przyjaźnie poumierały śmiercią naturalną, ale świat nie lubi próżni, więc nastał czas studiów i nowych przyjaźni. Przez te wszystkie lata nie zauważałam jednej osoby, która towarzyszyła mi przez cały czas i w końcu stała się moją najlepszą i najważniejszą przyjaciółką – siebie.

Trudno jest się zaprzyjaźnić z sobą samą, szczególnie kobiecie. Świat zewnętrzny uwielbia nam mówić, jakie mamy być, jak się ubierać i gdzie pokazywać, żeby zapewnić sobie sukces. Często łatwo dajemy się zasugerować tym, co robią inni, jacy są i jak pięknie przy tym wyglądają (vide Instagram), produkując w sobie nie-swoje marzenia i aspiracje. Tymczasem po drodze gdzieś łatwo gubimy siebie, dajemy się zagłuszyć i potem ciężko jest już odnaleźć swoją własną tożsamość.

Jak zaprzyjaźnić się ze sobą?

Najcenniejszy dar, jaki można dać sobie samemu, to przyjaźń ze sobą. Ludzie wokół nas zawsze są “na chwilę” – czasem dłuższą, czasem krótszą, ale po jakimś czasie i tak idą dalej, do swoich spraw, marzeń, celów. Niekiedy nawet odchodzą na zawsze i zostajemy sami. Właśnie – sami, ale nie samotni!

Jaka jest moja recepta na przyjaźń ze sobą? Cóż, przede wszystkim cierpliwość i akceptacja. Po pierwsze, to nie przychodzi od razu i trzeba się tego nauczyć. Trzeba się nauczyć słuchania siebie i wybierania własnej drogi, czasem nawet chodzenia pod prąd. Trzeba się zdobyć na odwagę, aby powiedzieć “nie” innym, a “tak” – sobie. Trzeba nauczyć się akceptować swoje niedoskonałości. Oczywiście nie chodzi tylko o pryszcze czy rozstępy (choć wszystkie je przecież kochamy ;p), ale o swoje lęki, kłamstewka, odchylenia od normy i małe grzeszki, do których czasem tak trudno się przyznać. Chodzi o szczerość ze sobą – jestem, jaka jestem i jeżeli chcę, coś zmienię, ale jeżeli mi to odpowiada, nie będę się katować udawaniem, że jest inaczej. To czasem bardzo trudne, bo niedoskonałość w świecie ogólnej doskonałości jest niewygodna.

Przyjaźń ze sobą to wierność sobie – trzymanie się swoich poglądów, nawet jeżeli innym to nie na rękę. Pozbycie się wstydu, że nie jest się takim, jak by się chciało i dążenie do własnych, świadomie i uważnie wytyczonych celów. Wszystko to wymaga sporej odwagi, ale jest naprawdę się opłaca – a ten argument przecież powinien dotrzeć do wielu? 😉

Dlaczego weganizm?

Całkiem niedawno pisałam o książce, która zrobiła na mnie niesamowite wrażenie i wywołała wiele refleksji – było to “Zjadanie zwierząt” Jonathana S. Foera, a wpis można znaleźć tutaj. Niestety na razie pozostaję mięsożercą, ale zmiany są już raczej nieuchronne, więc postanowiłam o opinię i chwilę zwierzeń poprosić kogoś o wiele bardziej doświadczonego w “tych” sprawach niż ja. Poznajcie więc Małgosię Kubicę – autorkę bloga Dobre Zielsko i wegankę z przekonania. Zapytałam ją o to, jaka była jej droga do weganizmu i z czym się on dla niej wiążę. Zapraszam na opowieść Małgosi i dziękuję jej, że zechciała się nią podzielić 🙂

Audrey Girl pyta, Marguerite odpowiada

Dlaczego wegetarianizm, a potem weganizm?

Gotowanie i zdrowe odżywianie to pasja, która towarzyszy mi już prawie 20 lat (ależ ten czas leci!). Pamiętam, że od zawsze rwało mnie do garów, a moim hitem był murzynek, kotlety ziemniaczane i pierogi ruskie. Gotowanie było dla mnie przyjemnością, zwłaszcza że lubiłam wykonywać prace manualne, a lepienie pierogów czy formowanie kotletów to robótki ręczne. Na drutach i na szydełku też kiedyś lubiłam szyć 😉 To, co robiłam w kuchni praktycznie zawsze było wegetariańskie. Za mięsem, rybami, ani nawet jajkami nie przepadałam za bardzo i w domu jadło się tego raczej niewiele. A surowe mięso mnie wręcz obrzydzało i nie wyobrażałam sobie, jakbym mogła zrobić na przykład kotleta mielonego. W zasadzie nie przypominam sobie, abym kiedykolwiek przyrządziła potrawę składającą się z mięsa. To, co robiłam, było wegetariańskie, miało być pyszne i zdrowe, takie „inne” niż tradycyjne potrawy.

Szukałam więc przepisów w czasopismach kulinarnych i kombinowałam. A kombinowanie uwielbiałam i uwielbiam do dziś. Kiedy miałam 14 lat – pod koniec lat 90-tych – w sklepach zaczęły pojawiać się regały z tzw. zdrową żywnością, które zaczęły mnie ciekawić i przykuwały moją uwagę. Osiedlowy market był całkiem dobrze zaopatrzony w takie „inne” produkty i często kupowałam soczewicę czy produkty sojowe, które uchodziły niegdyś za sztampową „zdrową żywność”. Wtedy też zaczęłam jadać produkty pełnoziarniste, odkryłam otręby i forsowałam, aby w domu była używana mąka razowa, a nie biała. Przestałam słodzić herbatę, zaczęłam pić zieloną i napary owocowe. I tak zaczęłam interesować się zdrowym odżywianiem. Dostęp do publikacji nie był taki łatwy, jak dziś, więc szukałam książek dietetycznych i kulinarnych w miejskich bibliotekach, czytałam czasopisma poświęcone zdrowiu etc. W domu również było kilka publikacji dietetycznych, więc i po nie sięgnęłam.

Muszę stwierdzić, że w wieku 15 lat miałam sporą wiedzę, której teraz chyba czasem mi brakuje. Byłam naprawdę oblatana w liczeniu kalorii, obliczaniu zawartości składników odżywczych etc. Nauczyłam się czytać etykiety, unikać konserwantów i wybierać to, co dla zdrowia korzystne. Po około roku takiej edukacji własnej doszłam do wniosku, że najlepszym pożywieniem są dla nas warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, orzechy i pestki. Stwierdziłam, że mięso nie jest nam tak potrzebne, jakby się wydawało i że wszystkie składniki odżywcze i mineralne oraz witaminy możemy znaleźć we wszystkich innych produktach. Poza tym pozyskiwanie mięsa to zabijanie zwierząt, trzymanie ich w klatkach i sztuczne tuczenie – w tym zakresie również zaczęłam trochę czytać, chociaż dostęp do materiałów przedstawiających taką sytuację był raczej ograniczony. Do tego dowiedziałam się, jak nieekologiczna jest hodowla zwierząt, a już wtedy ochrona środowiska i wyrabianie codziennych nawyków proekologicznych było dla mnie ważne.

I tak 20 lipca 1999 r. stwierdziłam, że zjadam w swoim życiu ostatni kawałek szynki… Było to spowodowane mieszanką pobudek zdrowotnych, ekologicznych i etycznych, ale także próbą buntu nastoletniego – to była moja taka pierwsza własna decyzja. Jak się potem okazało, jedna z lepszych w moim życiu. Oczywiście rodzina nie dowierzała i słyszałam, że za miesiąc mi przejdzie. Podobno były próby przemycania mięsa, ale ani razu nie dałam się nabrać. W zasadzie nie pamiętam. Mijały miesiące, a mi dalej nie przechodziło… Zaczęłam sama przyrządzać sporo potraw, odkrywałam nowe smaki, chociaż z dzisiejszej perspektywy mogę stwierdzić, że były to dosyć monotonne dania. O dziwo, przestałam mieć anemię, zaczęłam mniej chorować i lepiej się czuć.

W tamtym czasie moja dieta była laktowegetariańska – jadałam kefiry, jogurty i sery. Ale już wtedy zaczęłam myśleć o weganizmie jako naturalnej kolei rzeczy – prędzej, czy później wiedziałam, że weganizm jest moim celem, ale lubiłam nabiał. Do tego stopnia, że to przechodzenie na weganizm trwało kilka dobrych lat, za to ostateczną decyzję podjęłam bardzo spontanicznie. Było to w końcu spowodowane kwestiami zdrowotnymi – od lat cierpię na migreny i jak się okazało w moim przypadku, są one wywoływane nieodpowiednią dietą, w tym spożywaniem serów. Kiedy odkryłam tę zależność, z dnia na dzień przestałam spożywać nabiał. Z produktów niewegańskich spożywam jedynie miód, który lubię i który kupuję od lokalnych producentów. Jestem zdania, że jest to w zgodzie z moimi wartościami (zdrowie, ekologia, etyka).

Od tamtego czasu nadal jestem weganką. Czuję, że dieta roślinna mi służy – czuję się dobrze, mam dobre wyniki. Moją dietę mogę nazwać również niskoglutenową – stawiam na stare, nieprzetworzone odmiany zbóż. Ale odpowiednio dietę bilansuję, wiem, co z czym łączyć oraz czego potrzeba dla zdrowia i gdzie to znaleźć. Suplementuję witaminę D oraz B12, które są niedoborowe przy diecie roślinnej, chociaż witaminę D wszyscy powinni  suplementować, niezależnie od stosowanej diety.

Od zeszłego roku prowadzę blog wegański Dobre Zielsko, który stawia na aktywny, zdrowy tryb życia w zgodzie z naturą. Promuję także wartościową i naturalną żywność. Oprócz gotowania uwielbiam fotografować i jeździć na rowerze – najchętniej w górach.

Zapraszam serdecznie na moją stronę http://dobrezielsko.pl/ oraz profil FB bloga https://www.facebook.com/dobrezielsko.

 Jeżeli chcecie się dowiedzieć więcej na temat Małgosi i jej wegańskich początków, zapraszam na jej bloga na stronę http://dobrezielsko.pl/na-dobry-poczatek/. Tymczasem dziękuję Jej za ten wpis gościnny i mam nadzieję, że nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa w tym temacie 😉 

Badaj się i żyj!

Lato tego roku było gorące i duszne. Oboje mieliśmy dużo pracy, zajmowaliśmy się swoimi sprawami. Niemal co dwa tygodnie jeździliśmy na wschodnie rubieże kraju, skąd wywodzi się mój wtedy-jeszcze-nie-mąż. Odwiedzaliśmy jego rodziców, pomagaliśmy i korzystaliśmy z darmowej garkuchni 😉 Takie słoiki na wyjeździe. Był piątek, planowaliśmy więc wieczorny wyjazd do G., a ja kończyłam jeszcze ostatnie zadania w pracy. Nagle zadzwonił telefon – to był on, mój wtedy-jeszcze-nie-mąż z hiobową wieścią, którą oznajmił stalowym głosem – u mamy wykryli guza.

Niewiele jest w życiu rozmów telefonicznych, które naprawdę mają znaczenie i zmieniają życie. Najczęściej rozmawiamy o niewiele znaczących pierdołach, między wierszami rzucając prawdziwe wyznania. Ta rozmowa zmieniła nasze życie, i kilku innych osób też. Zatem na zwykłym USG, wykonywanym jednak po długiej przerwie, zobaczono guza. Był duży, umiejscowił się w jajniku i wcale się nigdzie stamtąd nie wybierał. Pierwszy odruch – eee, to nie może być rak. Drugi odruch – doktor Google. Trzeci odruch – jedziemy tam z sercem w przełyku i rzucamy się w wir radzenia sobie z nową sytuacją. Szukanie znajomych lekarzy, pielęgniarek, załatwianie miejsca w szpitalu na dodatkowe badania, a w końcu konsultacje dotyczące ścieżki leczenia i mnóstwo logistyki. Diagnoza brzmiała – złośliwy nowotwór jajnika. Złośliwy również dlatego, że bardzo trudno wykrywalny. Najczęściej objawia się spuchniętym brzuchem i niezbyt nasilonymi dolegliwościami ze strony układu pokarmowego. Kto normalny (i laik) rozpozna po takich objawach, że coś się dzieje niedobrego, szczególnie, gdy kobieta jest nieco hm okrąglejsza? Wykrywany jest najczęściej późno właśnie dlatego, jak również z małego, łatwo usuwalnego powodu – braku rutynowego usg podczas wizyt u ginekologa oraz regularnych wizyt takowych w wykonaniu pań w wieku tzw. okołomenopauzalnym.

Mama mojego wtedy-jeszcze-nie-męża od chwili diagnozy przeszła długą i niełatwą drogę. Przez cały czas jej towarzyszyliśmy, co na pewno było dla niej źródłem siły. Droga ta przebiegała przez kilka operacji, sporo chemii, wiele leżenia w łóżku i walki z samą sobą, żeby się zmobilizować i wstać, mnóstwo zwątpienia, ale i ogromną wolę życia. Potem odbudowywanie życia, powrót do tzw. normalności, definiowanie siebie na nowo. Od chwili tej pamiętnej rozmowy telefonicznej minęło już ponad pięć lat, więc – fingers crossed – można powiedzieć, że nastał spokój. Każde badanie profilaktyczne jednak jest stresem i pewnie nim pozostanie.

Nie zawsze jest też tak jak w filmach i książkach – że choroba zmienia całe życie i sprawia, że człowiek przechodzi wewnętrzną metamorfozę, od tej pory stając się pozytywnym, spełniającym się aniołem. O nie, brutalna prawda jest taka, że człowiek najczęściej pozostaje sobą, ale o wiele bardziej doświadczonym i przy odrobinie szczęścia nieco pozytywniej nastawionym do życia. Wyobrażenia ludzi zdrowych o tym, co choroba potrafi zrobić z człowiekiem, kończą się na bramie szpitala. Często dzieje się tak, że dotychczasowi znajomi przestają dzwonić, a jedynie najwytrwalsi odwiedzają w szpitalu. Nierzadko też kobieta chora z powodu swojej “kobiecości” (jajniki, macica, piersi) wstydzi się diagnozy, bo jest to dla niej pewna degradacja, szczególnie gdy niezbędna jest operacja pozbywającą ją narządów stricte kobiecych.

Chora kobiecość

Znacie jakieś chore kobiety? Jeżeli nie, to szczerze Wam zazdroszczę. Wokół mnie są i dziewczyny, i panie, które teraz lub w jakimś niezbyt oddalonym momencie życia cierpiały/cierpią z powodu nowotworów lub stanów przedrakowych. Wszystkie jednak walczą i to heroicznie, mając w pamięci portrety swoich dzieci, czekających na nie w domu. Chorująca kobieta walczy podwójnie – walczy z chorobą i o to, by pozostać kobietą. Nasz świat bardzo ostro definiuje kobiecość, skupiając się najczęściej na warstwie fizycznej. Dlatego też tak trudno jest znieść brak włosów, utratę piersi czy wycięcie przydatków. Często są to jednak elementy konieczne do powrotu do zdrowia, a więc kobiety przechodzą przez to z podniesioną głową i wsparciem, bo bez niego niewiele z nich dałoby radę.

Kobieto, badaj się i żyj!

Dziś Dzień Dziecka. Piękne święto, które lubią chyba wszyscy. Jest to też dzień, którego nie dałoby się świętować, gdyby nie było kobiet 😉 W związku z tym chciałabym zaapelować do wszystkich kobiet, bez względu na wiek, poglądy, stan cywilny, pracę i pasję – BADAJ SIĘ I ŻYJ! Truizmem jest już powtarzane wszędzie hasło, że rak wcześnie wykryty jest uleczalny, ale to prawda! Często też wczesne wykrycie pozwala na bardziej oszczędzające leczenie, a co za tym idzie większy komfort życia. Czy tego chcemy, czy nie, nowotwory są już naszą chorobą cywilizacyjną, więc jeżeli cywilizacja ma przetrwać, kobiety muszą o siebie zadbać! Chodźmy do lekarzy, bądźmy namolne, róbmy badania profilaktyczne we własnym zakresie, dmuchajmy na zimne i zachęcajmy do tego swoje mamy/ciocie/babcie/siostry/koleżanki/córki.

Rak szyjki macicy, tak jak i rak jajnika, potrafi się rozwijać nawet pięć-dziesięć lat. To sporo czasu na wykonanie badań, prawda? Dlatego tak ważne jest, aby robić je regularnie, minimum raz w roku! Wymóc na lekarzu cytologię, USG piersi i “wnętrza”, morfologię krwi. Jeżeli chcemy, żeby nasze dzieci jak najdłużej były dziećmi (w zdrowym tego słowa znaczeniu ;)), bądźmy jak najdłużej ich mamami. Jeżeli nie chce nam się tego robić dla siebie – zróbmy dla innych. Zadbajmy o siebie, badajmy się i żyjmy jak najdłużej i najpełniej. Nikt za nas tego nie zrobi…

Wpis powstał w ramach akcji “Nie wstydzę się być kobietą”

Zjadanie zwierząt – i co dalej?

Jem mięso. Jem nabiał. Jem ryby. Jestem wszystkożerna. Czuję jednak, że to się zaraz zmieni, a wszystko za sprawą książki, która wpadła w moje ręce i przeczytana z zapartym tchem postanowiła sforsować przeszkody zbudowane z mojej hipokryzji i chęci czucia się lepiej ze sobą, a następnie zrewolucjonizować moją lodówkę. Chodzi oczywiście o tytułowe “Zjadanie zwierząt” i wnioski płynące z tej lektury, których nie da się już “odwyciągnąć”. A to było to tak…

Moja “mięsna” historia

W czasach, w których dorastałam mięso było luksusem, rzadkością, wyjątkiem od reguły. Trudno je było dostać, było drogie i często nie grzeszyło świeżością. Potem przyszła normalność, a wraz z nią mięso na talerzu często, w różnych odmianach i bez okazji. O pięknym zapachu, apetycznym wyglądzie, sycące – trudno było go nie lubić. W końcu przyszły lata nastoletnie, a wraz z nimi pewna, nieco zwichrowana forma buntu, która zawierała w sobie między innymi zdanie sobie sprawy z tego, skąd bierze się mięso. Wcześniej odpowiedź była oczywista – z mięsnego, ale skąd tam? Zaczęłam drążyć, czytać, oglądać i…sparaliżowało mnie. Zwierzęta cierpią, żeby nam było dobrze, a niewiele z tego mają. Niemal z dnia na dzień stałam się wegetarianką, ale bez pomyślunku – po prostu odstawiłam mięso, niczym wartościowym go nie zastępując, więc po kilku miesiącach przyszło ogromne osłabienie i diagnoza – ostra anemia. Chcąc nie chcąc wróciłam do mięsa, starając się jakoś równoważyć to datkami na organizacje broniące praw zwierząt itp. Był to pewien kompromis zawarty z samą sobą.

Na filozofii niewiele mówi się o zwierzętach, ale w ramach pisania pracy magisterskiej zajęłam się m.in. ich tematem. Czytałam sporo Singera i choć nadal z większymi lub mniejszymi przerwami jadłam mięso, sercem byłam wege. Co z tego? Cóż, mówi się, że gdyby rzeźnie i ubojnie miały szklane ściany, wszyscy zostalibyśmy wegetarianami, ale co z oczu, to z serca, więc zgniły kompromis trwał nadal. Po kilku materiałach wideo i badaniu tematu “rzuciłam” wieprzowinę i wołowinę, o czym pisałam tutaj. Tak było aż do teraz, bo teraz nadchodzi rewolucja…

“Zjadanie zwierząt”

W książce Foera najbardziej podoba mi się to, że autor do niczego nie namawia. Traktuje czytelnika inteligentnie – po prostu przedstawia mu fakty, duuuużo faktów i namawia do dokonywania wyborów. Liczba mnoga jest tu adekwatna, gdyż nie wystarczy podjąć jakiejś decyzji raz – trzeba umieć ponieść jej konsekwencje i tak naprawdę podejmować ją ciągle od nowa. A jakie są fakty?

Człowiek jest istotą wszystkożerną. Jednocześnie jako jedyne zwierzę nie musi jeść mięsa, aby przeżyć. Jedynie 8% Polaków to wegetarianie i weganie.

Od lat 50-tych XX wieku na świecie zapanował przemysł mięsny, to znaczy dokonało się przejście od małych zagród i niewielkiej produkcji do chowu przemysłowego i nastawienia na zysk.

Polska jest największym producentem mięsa drobiowego w Europie, a statystyczny Polak zjada rocznie ok. 40 kg wieprzowiny i 27 kg drobiu.

Chów przemysłowy – jak sama nazwa wskazuje – jest odhumanizowany. Tylko 1% produkcji mięsa na świecie odbywa się w małych gospodarstwach, gdzie zwierzęta wiedzą, jak wygląda niebo, słońce i stado i mogą żyć w miarę normalnie. Pozostałe zakłady to brutalność, ścisk, choroby, smród i brak higieny. Aby mieć tego lekki przedsmak, wystarczy spojrzeć na ofertę jednej z polskich firm produkujących maszyny i urządzenia dla przemysłu mięsnego. Znajdziemy w niej np. przepędy, boksy głuszenia, oparzelniki, szczeciniarki, a są jeszcze głuszacze, noże ubojowe, oparzalniki drobiu, skubarki belkowe i kontrrotacyjne, obrywacze głów, myjki tuszek, wyczepiacze łap, kotły obrotowe do uboju rytualnego itp. Mało? Są jeszcze np. maszyny do mielenia zbyt małych kurcząt, które traktuje się jak odpad. Liczy się zysk, szybkość i efektywność.

Zasadniczo polskie prawo mówi, że zwierzę nie jest rzeczą i nie powinno mu się zadawać cierpienia. Z drugiej jednak strony to samo prawo, jako jedyne w Unii Europejskiej, nie zabrania obcinania młodym prosiakom zębów i ogonów oraz ich kastrowania bez znieczulenia.

Chów przemysłowy oznacza również ogromne zanieczyszczenie środowiska. Szkody związane z tzw. przyłowem (gdy łowi się krewetki, zarzuca się wielką sieć i wyławia wszystko, co do niej wpadnie. Poza krewetkami resztę – już martwą z powodu braku wody i tlenu – wrzuca się z powrotem. Najczęściej stanowi ona cenne organizmy morskie.), problem z utylizacją odchodów i martwych zwierząt nienadających się do uboju, ogromne zużycie nawozów, zajmowanie gleby pod uprawy paszowe, zamiast “ludzkie”, emisja metanu i dwutlenku węgla do atmosfery… Można wymieniać i wymieniać.

 Co dalej?

Zjadanie zwierząt jest powszechne, uważane za normalne i zdrowe. Posiadanie zwierząt domowych i ich niezjadanie również jest uważane za w miarę normalne, a nawet zdrowe. Dzieci uwielbiają zwierzęta i nie podejrzewają, jaką nieprzyjemną niespodziankę szykują im rodzice – te same śliczne świnki z ilustracji w bajce zjadają w formie kotleta, a kaczki karmione w parku potrafią przybrać formę pieczoną z jabłkiem. Ten dysonans bardzo mi przeszkadza, bo wiem, że za chwilę i moje dziecko zacznie powoli rozumieć, o co chodzi i jeżeli niczego nie zmienię, nie wiem, jak mu się wtedy wytłumaczę.

Przemysł mięsny jest faktem. Jak mówi Foer, “ludzi określają ich wyrzeczenia”. On sam przeszedł na wegetarianizm, gdy urodził mu się syn. Jemu ten dysonans również przeszkadzał. Uważa bowiem, że jedzenie mięsa jest uzasadnione obecnie jedynie w krajach rozwijających się. Kraje rozwinięte, dotknięte epidemią otyłości i nowotworów, wyszłyby zdrowo i dobrze na przejściu na wegetarianizm.

Tak naprawdę większość z nas wie lub podejrzewa, jaką drogę zwierzę musi przejść od hodowli do talerza, ale tylko najwytrwalsi dążą do prawdy. Jakie decyzje mamy do wyboru?

  • Jeść nadal mięso, ignorując rzeczywistość jego produkcji i ciesząc się pysznym smakiem
  • Jeść mięso tylko od małych hodowców, którzy przestrzegają zasad etyki i higieny (baaardzo trudne, bo w Polsce króluje chów przemysłowy, ale przy sporym wysiłku wykonalne. No i drogie)
  • Ograniczyć mięso, starając się przestrzegać zrównoważonej diety i równoważąc ewentualne wyrzuty sumienia działaniem na rzecz zwierząt
  • Zrezygnować z mięsa i w poczuciu moralnej wyższości uczyć innych, że są inne sposoby odżywiania
  • Zrezygnować z mięsa i zostać wegetariańskim bojownikiem

Każdy ma swoje sumienie i co dzień podejmuje wybory związane z dietą. Jeść nie możemy przestać, ale znając fakty i wkładając nieco wysiłku w planowanie i gotowanie możemy zmienić sposób odżywiania, życia, a może nawet zmienić świat?

Smacznego!

3 najlepsze prezenty dla mamy

Pewnie większość z Was pamięta, że zbliża się Dzień Mamy. Od dwóch lat mam przyjemność również go obchodzić i choć moje dziecko nie wie jeszcze, o co chodzi, czuję się wtedy szczególnie, nawet bez Ptasiego Mleczka 😉 Pamiętam też wtedy o mojej Mamie, którą od czasu narodzin malucha doceniam jeszcze bardziej, wciąż zastanawiając się, jak Ona dawała radę bez pampersów 🙂 Nie da się więc ukryć, że Dzień Mamy jest szczególny i warto go dobrze “obejść”, ale tym razem może bez pójścia na skróty? Bez badziewnych bombonierek i siedemnastego romansidła, a za to z trzema super-wymarzonymi-upragnionymi prezentami?

1. Czas

Towar, który większość z nas ma w deficycie i mimo jego szczególnej wartości, często po prostu marnuje. Prawda jest taka, że mamy idealne nie istnieją i każdej można coś zarzucić. Jedna nadopiekuńcza, druga nie dość zainteresowana, trzecia wścibska, czwarta zapracowana itp. itd. Nie każdy z nas mógł się też cieszyć tak zwanym szczęśliwym dzieciństwem, ale wszyscy zawdzięczamy naszym mamom życie (wiem, że banał, ale czy ktoś zaprzeczy?). Jeżeli więc mamy (!) je jeszcze pod ręką, nie zmarnujmy tego czasu, który nam został. Kiedy dorastamy i stajemy się już “prawdziwymi” dorosłymi, wciąga nas życie. Praca, obowiązki, przyjemności, rozrywki – czasu dla rodziców zostaje baaardzo mało, a to właśnie wtedy oni zaczynają nas potrzebować. Często mają wrażenie, że nas już nie znają, nie nadążają za naszym życiem, wyborami, nierzadko sprzecznymi z ich przekonaniami. Cóż, jak świat światem młodzi musieli się buntować, ale po buncie przychodzi taki moment, kiedy można nauczyć się doceniać to, co się w domu rodzinnym dostało.

Kiedy praca idzie nam nieźle i poprawia się nasza sytuacja finansowa, często mamy tendencję do “zaprezentowywania” braku naszej obecności. Im większe wyrzuty sumienia, tym droższy prezent – sprawdza się zawsze 😉 Odbębnianie niedzielnych obiadków też często nie przynosi takiej jakości, jakiej byśmy chcieli, warto więc choć z okazji Dnia Mamy dać swojej mamie…czas.

Jeżeli mama jest daleko, to może być rozmowa telefoniczna, ale bez “przeszkadzajek” – radia w tle, nie w samochodzie czy podczas spaceru z psem. Po prostu prawdziwa rozmowa. A jeżeli mama jest bliżej? Cóż, wachlarz możliwości jest ogromny. Spacer, zakupy, kawa, teatr, kino, dłuższe odwiedziny, a nawet dzienne SPA – ile mam, tyle propozycji. Najważniejsze, żeby zrobić coś razem i  czerpać z tego przyjemność, nie bawiąc się już w psychoanalizy i rozdrapywanie ran.

2. Uważność

Kiedy tak naprawdę dostrzegliście swoją mamę? Kiedy ostatnio popatrzyliście jej w oczy i spytaliście, czy jest szczęśliwa? Kiedy się przytulaliście? A kiedy ostatnio podczas rozmowy telefonicznej naprawdę słuchaliście, co mówi, bez nerwowego potakiwania i przewracania oczami? No właśnie. Często się zdarza, że mimo bycia z mamą lub blisko niej tak naprawdę jej nie widzimy lub nie chcemy widzieć. Rzadko staramy się ją zrozumieć, za to doskonale potrafimy oceniać. Nierzadko one same nas tego nauczyły, ale teraz przecież jesteśmy dorośli i od nas zależy, jak będziemy je traktować.

Uważność względem drugiego człowieka to w ogóle cenny prezent, a dla mam już szczególnie. Nie widujemy się teraz często, rzadziej rozmawiamy, a czas ucieka i jest go coraz mniej. Może więc kiedy już się zobaczymy, warto naprawdę popatrzeć na mamę i chcieć ją lepiej poznać? Co ją teraz smuci, a co cieszy? Czego jej brakuje? Jak chciałaby spędzić wakacje? Czy dobrze się czuje? Dużo tego jest, a każda informacja na wagę złota.

3. Badania profilaktyczne

Nie wiem, jak Wy, ale ja mam w gronie znajomych kilka osób, które niestety straciło swoją mamę zbyt wcześnie z powodu choroby, najczęściej nowotworu. Dla każdego dziecka strata mamy to szok i rana, która się może jedynie zabliźnić, ale nie zupełnie zagoić. Rak stał się chorobą cywilizacyjną, a my jako prawdziwi orędownicy cywilizacji poddajemy mu się, choć tak być nie musi. Wiecie, że codziennie pięć Polek umiera na raka szyjki macicy? A rak ten potrafi rozwijać się w ciele 5-10 lat, ile więc badań profilaktycznych można przez ten czas zrobić? Całe dzikie mnóstwo!

Z moich obserwacji wynika, że z większością kobiet po menopauzie dzieje się coś dziwnego, jak by przestawały być kobietami, a były już tylko mamami-babciami-emerytkami-pracownicami-klientkami. Tymczasem kobiecość zapomniana i niepielęgnowana może się brzydko zemścić. Coroczna wizyta u ginekologa dla każdej kobiety powinna być normalnością, a nie niewygodnym zadaniem do wykonania. Polki rzadko się badają, przez to chorują i umierają lub ich jakość życia znacznie spada, a onkolodzy ze Szwecji przyjeżdżają do nas oglądać, jak wygląda zaawansowany rak szyjki macicy!

Mamo, idź się zbadaj. To nie boli, nie kosztuje i trwa chwilę. Idź do ginekologa, zrób cytologię, zbadaj piersi. To żaden wstyd! Za to świadczy o mądrości i prawdziwej miłości do swoich dzieci, bo one przecież przede wszystkim chcą mieć mamę jak najdłużej. Córko, badaj się też i zaciągnij swoją mamę do ginekologa, jeżeli nie chce iść sama. Namawiaj, męcz, nudź, ale bądź skuteczna! Dość już ludzi cierpi z powodu nowotworu, po co powiększać to grono?

Wpis powstał w ramach akcji Nie wstydź się być kobietą, organizowanej przez Asię Maję z bloga http://mynaswoim.pl/

Powyższa grafika jest autorstwa Magdy z bloga http://www.rudoroz.pl Malowana ręcznie akwarelami!

5 rzeczy, których nauczyła mnie moja mama

Życie mamy to nie bułka z masłem, oj nie. Najpierw nie zawsze łatwo jest nią zostać, potem niełatwo nią być, następnie niełatwo z nią być, a na koniec trudno z nią nie być. Koło życia zaczyna się kręcić dzięki mamie (no wiem, że tacie też, ale to innym razem) i czy tego chcemy czy nie, jeżeli odchodzi zbyt wcześnie – wszystko się zmienia. Kiedy zobaczyłam upragnione dwie kreski na teście ciążowym, mimo ogromnego oczekiwania na tę chwilę, miałam bardzo sprzeczne uczucia. Czułam, że wszystko się zmieni, choć moja dusza miłująca intelekt postanowiła za wszelką cenę uczynić te zmiany pozytywnymi. Cóż, raz jest lepiej, raz gorzej, ale najważniejsze, że jest 🙂 Jednak kiedy zostaje się mamą, dzieje się jeszcze jedna rzecz – wszystkie skargi i zażalenia względem własnej mamy podlegają weryfikacji. Każda z nas ma swój styl macierzyństwa, który chcąc nie chcąc jakoś zderza z tym, jak sama została wychowana. Czasem chcemy czegoś zupełnie odwrotnego, czasem podobnego, ale zawsze mama pozostaje punktem odniesienia. Często piszę się o “nich” krytycznie, odsądzając od czci i wiary, tym razem więc zabieram się za temat od pozytywnej strony. Stąd dzisiejszy post. Oto 5 rzeczy, których nauczyła mnie moja mama.

1. Jeżeli się kocha, wszystko jest możliwe.

To akurat było o miłości do dziecka, ale myślę, że zasada ta jest uniwersalna. Jeżeli się kocha, można wiele przetrwać, wiele zrobić i dać z siebie, bo czuje się sens tego działania. Jeżeli się kocha, żadna wymówka nie jest dość silna, a żadna przeszkoda na tyle duża, żeby uniemożliwić bycie/życie z bliską osobą czy pomoc jej. Jeżeli się kocha, żadna odległość nie jest zbyt wielka, by nie przemierzyć jej w ten czy inny sposób. Jeżeli się kocha, wszystko się da zrobić.

2. Trzeba pielęgnować swoje talenty.

Choć moja mama dość późno odkryła swoje talenty i niektóre zainteresowania, to wybuchły one z taką siłą, że zaskoczyło to nawet mnie 🙂 Dzięki Jej pomocy mogłam też pielęgnować swoje uzdolnienia jako mały dzieciak, co doprowadziło mnie do miejsca, w którym teraz jestem, a w którym mogłabym się nigdy nie znaleźć, gdyby mnie do tego nie zachęcała. Zawsze będę Jej za to wdzięczna. Teraz z kolei ja patrzę na nią z niekłamaną zazdrością, jak szaleje po świecie realizując swoje – niektóre świeżo odkryte – pasje i daje mi to ogromną motywację, żeby dbać i o swoje talenty.

3. Starzenie to stan umysłu.

Może to kwestia genetyczna, a może przypadkowa, ale moja mama “starzeje się” zupełnie inaczej niż Jej mama, a moja babcia i fakt ten napawa mnie ogromnym optymizmem. Przede wszystkim dzięki dobremu zdrowiu (odpukać ;)) mama jest nadal mocno aktywna zawodowo, a co więcej realizuje swoje pasje, podróżuje i utrzymuje intensywne kontakty towarzyskie (czasem mam wrażenie, że nawet bardziej niż ja!). Dzięki temu nie czuje się staro i to bardzo pozytywnie działa na jej wygląd zewnętrzny. Marzę o tym, żeby starzeć się w ten sposób i cieszę się, że mogę się od Niej tego uczyć.

4. Trzeba mieć w życiu zasady, ale czasem warto je łamać.

To rzecz istotna chyba dla każdej mamy – w końcu to my jesteśmy odpowiedzialne za przekazanie dzieciom systemu wartości, z którym one potem będą się musiały zmierzyć w okresie buntu. Jedynie rodzic z silnym poczuciem tego, co jest dobre, a co złe, może przewodzić dzieciom i sprawiać, że będą one umiały potem powiedzieć “nie”, gdy będą tego chciały. Nawet jeżeli będzie to oznaczać powiedzenie “nie” również własnym rodzicom. Dziś już wiadomo, że dzieci nie są od tego, by zaspokajać zachcianki i potrzeby rodziców, ale w mojej rodzinie musieliśmy sami do tego dojść metodą prób i błędów. Nie było jeszcze Juula ani hygge, każdy szukał po omacku tego, co mu pasuje. Szczęśliwie dotarliśmy do tego momentu, w którym każdy funkcjonuje niezależnie, ale mimo to nie w oderwaniu. Czasem warto łamać zasady, ale koniecznie trzeba je mieć i to jest dla mnie cenna nauka.

5.  Myślenie pozytywne działa…

…czasem tylko na samopoczucie myślącego, ale to już coś. Nauczyłam się tego od mamy podczas licznych dziecięcych kłopotów zdrowotnych i szkolnych, które przechodziłam pod jej okiem. To ona mówiła zawsze, żebym nie myślała o tym, co może pójść źle, a zamiast tego wyobrażała sobie, jak będzie fajnie. Wiele lat potem potwierdziły mi to liczne lektury i badania naukowe, więc coś jest na rzeczy 🙂 Teraz, kiedy czeka mnie trudna sytuacja lub na czymś bardzo mi zależy, staram się stosować pozytywne wizualizacje i nawet, jak się nie udaje, to mniej boli. Warto pamiętać, że choć niektóre zdarzenia są poza naszym wyborem, zawsze mamy wybór naszej reakcji na nie, i to też jest cenna lekcja. Dzięki temu łatwiej sobie radzić z problemami dnia codziennego.

Życie mamy to nie bułka z masłem. Czasem zdarza się sucha kromka chleba, a czasem pudełko czekoladek, więc warto w każdej sytuacji szukać pozytywów. Samo bycie mamą to ogromny przywilej i staram się pamiętać o tym w trudnych chwilach. Kiedy takie zdarzają mi się z moją mamą w tle, pamiętam, że to, iż jest z nami i dobrze sobie radzi jest również ogromnym przywilejem. Doceniam to i staram się dbać o naszą relację.

A jakie są Twoje najważniejsze rzeczy, które przekazała Ci mama?